Milli mcadele yllarnn en nemli tanklarndan biri ve Cumhuriyet gazetesinin kurucusu olan Yunus Nadinin kaleme ald bu eser, Atatrkn Samsuna ayak basmasndan hemen nceki planlar ile Sivas Kongresinden sonra oluturulan Temsil Heyetinin, Mdafai Hukuk Cemiyeti tekilatlanmasna ek madde olarak kartt Gizli tekilat nizamnemesinin yaynlanmas arasndaki srece k tutuyor. Eserinde Kurtulu sava ncesi; bir toplumu gaflet uykusundan uyandrmak iin sarfedilen abann ne kadar byk, katedilen yolun ise bir o kadar zoru olduunu dile getiriyor.
Kitabn zeti
Kitabta;
ngiliz egemenlii altnda bulunan, onlar ile iyi geinmenin en iyi siyaset olduunu kabul eden stanbul hkmeti ve Babli, baz ttihat ve Terakkicileri ile hi alkalar olmamasna ramen eski devlet memurlarn ( Ali Fethi Bey Sofya Sefiri ) potansiyel sulu olarak grmekte ve kontrol altnda tutmak iin tutuklamaktadr. Bunun gibi zc ve bir o kadar da moral bozucu olaylar Mustafa Kemalin Samsuna kp Milli Mcadele ateini yakmasn engelleyemeyecektir.
Ali Fethi Beyin arkada olan Mustafa Kemal sk sk tutuklu bulunduu Bekiraa kouunda Onu ziyaret etmekte, ngilizleri fazlasyla uyandrmadan Anadoluya gemek iin resmi memuriyet takibinde olduunu ve kabul edilir edilmez yola kacan anlatmaktadr. Olaylar tam Mustafa Kemalin arzulad ve hedefledii gibi gelimekte, 3 gn sren bu yolculuk Samsunda son bulmakta ve oradan da yaplacak Milli Mcadele ars Anadolunun ilerine doru yaylmaya balamaktadr.
Bu srada Mustafa Kemali Anadoluya greve yollayan, ngilizlerin geciken uyandrmasyla sonradan piman olacaklar bu karardan dnmek iin abalayacak fakat Mustafa Kemalin dedii gibi At alan skdar gemi olacaktr. lk i olarak Anadolunun iinde bulunduu durumdan kurtulma yollar zerinde durmakta; halk, st dzey asker ve sivil yetkililer ile bir araya getirip Milli Mcadelenin nemini anlatmaktadr.
Samsundan Havzaya geen Mustafa Kemale daha sonra Amasyada Ali Fuat Paa, Rauf ve brahim Sreyya Beyler de katlacak ve alt maddeden oluan bir nevi hareket plan oluturulacaktr. eriinde; Mdafay Hukuk Cemiyetlerini rgtlemek hatta tek isim altnda toplamak (Anadolu ve Rumeli Mdafay Hukuk Cemiyeti), halk temsil etmeyen Meclisi Mebusann yerine stanbul dnda Anadolunun merkezi bir yerinde Millet Meclisini amak gibi nemli maddeler yer almaktadr. Amasyadan kan en nemli madde ise, vatann kurtuluu ve milletin istikllini kurulacak Meclis sayesinde olacann ilk kez vurgulanmasdr.
Az kiiyle alnan ve ilerde nce Erzurum sonra Sivas kongreleriyle, maddeleri daha da kapsaml hale getirilecek bu kararlar, srekli devam etmekte olan Bbali basks altnda uygulamaya konulmaktadr. Bbali en sonunda uyarlarna dahi cevap alamadn farkedince - 23 Haziran 1919 - Mustafa Kemali, grevi maksadn amtr gerekesiyle azletmektedir. Zaten Mustafa Kemal Erzurum Kongresi srasnda askerlik grevinden ayrl kararn aklayacak ve halktan biri olarak Milli Mcadeleye nderlik etmeye devam edecektir. te bu k karsnda ne yapacan aran Bbali birkez daha aresiz duruma decektir.
Amasyadan Sivasa, oradan da Erzuruma geen Mustafa Kemal, Dou illerinden delegeler ararak, onlarn Ermeni tehlikesine karn birlik ve beraberliini salamay amalayan bir kongre hazrl iine girmektedir. Toplan amacyla blgesel fakat alnan kararlar bakmndan tm ulusu ilgilendiren ve ulusun kurtuluunu hedefliyen kararlar kmaktadr. Bunlarn arasnda, mandacla kar klmakta ve Misak- milli esas kabul edilmektedir. Bu ilk milli toplantda - 7 Austos 1919 toplam on maddeden oluan kararlar alnmaktadr.
Balca kararlar arasnda iinde; bir ok Dou ilininde bulunduu ehirlerin vatandan ayrlmaz bir para olduklarna, aznlklarn mal ve can hrriyetinin korunmasna fakat hibir imtiyaz tannmamasna, itilaf devletleriyle stanbul hkmeti arasndaki anlamalarn desteklenmemesine, kongre tarafndan seilmi bir Temsil Heyetinin kabul grmesine ve son olarak da Kuvayi milliyenin mil ve iradei milliyeyinin hakim klnmasna karar verilmektedir.
Sivasa geri dnen Mustafa Kemal - 3 Eyll 1919 kongrenin hemen ertesi gn olacan bildirmektedir. Aslnda Mustafa Kemal Sivasda yaplacak bir kongrenin sinyalini Amasyada iken vermekte ve bu kongreye ait ilk davet genelgesini Amasyada iken tebli etmekte, Anadolunun en nemli blgesi olan Sivasda milli bir kongre oluumunu zorunlu grmektedir.
Kongre - 4 Eyll 1919 - Mustafa Kemal tarafndan bir nutukla almakta, ilk olarak padiaha gnderilecek yaz gndeme gelmektedir. Bu yazda Sivas kongresinin yapl nedeni izah edilmekte, Meclis-i Mebusan fesh eden, Mondros mtarekesine imza atan padiah eletirilmektedir. Bir hafta sren bu kongreden de on maddelik sonu bildirgesi kacaktr fakat kararlar arasnda yer bulamayan Amerkan mandas meselesi aslnda tartlan konular arasnda kendine yer edinecektir. stanbuldan tremi olan bu model Sivasda da gndeme gelmekte ve kurtulu midi olarak grp bu himaye sistemini isteyenler dahi olmaktadr. Amerikaya ehveni er diye sarlanlar tabiki aznlkta kalacaktr.
Kongrenin son gn - 11 eyll 1919 - Temsil Heyeti eilmektedir. Kongrenin yapmakla ykml olduu grevleri yerine getiridii anlalnca, ertesi gn btn ilerin artk Temsil Heyetine devredildii ve kongrenin kapand aklanmaktadr.
Kongreden kan kararlar arasnda o gnk snrlar dahilinde kalan vatann blnmez bir btn olduuna iaret edilmekte, kuvayi milliye ve millet iradesin hakim klnmakta, memleketin herhangi bir blmnde yaplacak igal ve mdahelelere seyirci kalnmamas art koulmakta, aznlklarn varsa hukuki tabiiyetleri tannmamakta, kurulmas gereken bir millet meclisinin zorunluluu, milletin kendi vicdanndan doan milli derneklerin tek bir isim altnda (A.R.M.H.C) toplanmas gerei ve seilmi kiilerden oluan Temsil heyetinin varlndan bahsedilmektedir.
Bir sre sonra Damat Ferit Paa hkmeti derek yerine Ali Rza Paa hkmeti gemekte, fakat - 16 mart 1919 - stanbulun igali, Meclisi Mebusan yeniden toplamak isteyen bu hkmetin sonunu getirmektedir. Bu gelimeler zerine gizli tekilat nizamnamesi yrrle sokulmakta yalnz ilgililere zeldir denilerek; artk sava zamannn geldii hissedidii iin, askeri ve silahsal dzenlemeler ieren yeni kanunlar bu sayede yrrle konmaktadr. Bu andan itibaren Anadoluda balayan Trk istiklal savann btn bir dnyaya kar kaldrlm ihtilal bayra olduu anlalmakta, btn millet bir meclis seimi iin hazrla davet edilmektedir.
Word Count: 871
|
|
